غربت نوشته ها

واحد هاي پولي رايج در تاريخ ايران

چندي قبل در خبرها خواندم که قرار است نمايندگان مجلس پيشنهاد خذف واحد "ريال" را از سيستم پولي کشور بدهند.

جالب است که در کشور ما هم "ريال" و هم "تومان" دو اسم غير فارسي است. (البته اگر دوستان خرده نگيرند که قرار نيست همه چيز فارسي باشد). اولي اسپانيايي و از اصل لغت "رئال" گرفته شده و دومي ترکي مغولي به معني "ده هزار" است.

اما جالبتر اينکه در ازبکستان، واحد پول فارسي است، واحد پول اين کشور "تا" است و نقشي که بروي يک طرف پول آنهاست، حلقهء قدرت پادشاهان ساساني است. "تا" به همان سادگي "تايي" است که ما در زبان محاوره استفاده مي کنيم. مثلا ً "پنج تا" و يا "ده تايي".

"درهم" نيز از"درخما" واحد پول دورهء "اشکانيان" وام گرفته شده که خود نيز ريشهء يوناني دارد. تا قبل از پذيرش "يورو" واحد پول يونان همچنان "درخما" بود.

"دينار" نيز ريشه در روم باستان دارد و از "ديناروس" گرفته شده است.

احتمالا ً اولين واحد هاي پول در ايران مي بايست بر اساس سيم و زر بوده باشد. اما تا آنجا که مي دانم واحد پول دورهء هخامنشيان "دريک" بوده است.
واحدهاي پولي رايج در تاريخ ايران به شرح زير است:

• "زر، زريک، دريک" توسط هخامنشيان.
• "درخما" توسط اشکانيان که در اصل از واحد پول يونانيان وام گرفته شده بود و توسط اسکندر به ايران وارد شد.
• "پول" توسط ساسانيان در سه شکل زرين، سيمين و مسين بوجود آمد.
• "دينار" از "ديناروس" واحد پول روم باستان است که توسط بازرگانان بين النهرين و مُفتحين روم شرقي پذيرفته شده بود.
• "صنار و يا محمودي" توسط سلطان محمود غزنوي.
• "شاهي" توسط سامانيان.
• "قـِرآن" برگرفته از "صاحبقـِران" لقبي که اکثر پادشاهان ايراني براي خود انتخاب مي کردند (برگرفته از کتاب هرمزدنامه).
• "تومان" توسط ايلخانان مغول (تومان يعني ده هزار).
• "عباسي" توسط صفويه.
• "ريال" از اصل لغت اسپانيايي "رئال" و بعد از حضور پرتغالي ها در ايران گسترش يافت.
• "اشرفي" به روايتي واحد پول طلاي خزانه در زمان صفويه بود که سپس توسط "اشرف افغان" به وجه تسميهء اسمش آنرا گسترش داد (عبدالله مستوفي) و به روايتي ديگر مربوط است به مَلِک اشرف بن تيمورتاش چوپاني از حکام سفاک چوپانيان در آذربايجان مقارن با شيخ صفي الدين اردبيلي که علاقهء بسياري به طلا داشته است و از اينرو دارايي خود را اشرفي نام نهاده بود (عباس اقبال آشتياني).
• "غازي" از لغت ترکي و منتصب به "غازي بيگ" يکي ديگر از حکام آق قويلونها است. (آق قويونلوها سني مذهب بودند و قرا قويونلوها شيعه مذهب و با يکديگر رقابت سختي داشتند و هر دو از اقوام ترکمن بودند).
• "نادري" توسط نادرشاه افشار.

شاهين پرويزي